KANSER NEDIR?

KANSER NEDİR? Kelime anlamı olarak bir organ veya dokudaki hücrelerin düzensiz olarak bölünüp çoğalmasıyla beliren kötü huylu tümöre ve urlara kanser denir. İnsan vücudunu oluşturan hücrelerin pek çok risk faktörü nedeniyle mutasyona uğrayarak kontrolsüz şekilde çoğalarak öncelikle içinde yaşadıkları dokulara hasar vermesiyle başlayan ve devamında diğer organlara yayılarak ölümcül boyuta kadar ilerleyen kanserin 100’den fazla türü vardır. En yaygın kanser türü meme kanseri iken halen en ölümcül kanser türü akciğer kanseridir. her kanser türünün belirtileri ve tedavi yöntemi bir birinden farklıdır. Günümüzde kullanıma giren yeni nesil ilaçlarla pek çok kanser türünde tedavi başarısı önemli oranda artmış durumdadır. Kanser (cancer) terimi, tıbbın babası olarak bilinen Yunan fizikçi Hippocrates (MÖ 460-370) tarafından oluşturulmuştur. Hippocrates carcinos ve carcinoma terimlerini ülser oluşturan ve ülser oluşturmayan tümörler için kullanmıştır.

NORMAL BİR HÜCRE NASIL KANSERE DÖNÜŞÜR?

Bütün kanser tipleri vücudun temel yaşam ünitesi olan hücrelerimizden gelişirler. Kanseri anlamak için normal hücrelerin nasıl kansere dönüştüğünü bilmek faydalı olacaktır.
ücudumuzda tüm organlar hücrelerden oluşur. Hücreler vücudumuzun en küçük yapıtaşlarıdır ve ancak mikroskopla görülebilirler. Sağlıklı vücut hücreleri (kas ve sinir hücreleri hariç) bölünebilme yeteneğine sahiptirler. Ölen hücrelerin yenilenmesi ve yaralanan dokuların (vücut içi ve dışındaki) onarılması amacıyla bu yeteneklerini kullanırlar. Fakat bu yetenekleri de sınırlıdır. Sonsuz bölünemezler. Her hücrenin hayatı boyunca belli bir bölünebilme sayısı vardır. Sağlıklı bir hücre gerektiği yerde ve gerektiği kadar bölüneceğini bilir. Buna karşın kanser hücreleri, bu bilinci kaybeder, kontrolsüz bölünmeye baslar ve çoğalırlar. Kanser hücreleri birikerek tümörleri (kitleleri) oluştururlar, tümörler normal dokuları sıkıştırabilirler, içine sızabilirler ya da tahrip edebilirler.

Kadın ve erkeklerde görülen kanser türleri ve bunların yaygınlıkları önemli farklılıklar göstermektedir. Erkeklerde akciğer kanseri daha yaygın ve ölümcül iken kadınlarda meme kanseri çok yaygındır. Kadınlarda en sık görülen başlıca kanser türleri; meme kanseri, rahim ağzı kanseri, rahim kanseri, yumurtalık kanseri, troid, cilt, gırtlak, pankreas, mide, bağırsak, ve karaciğer kanseridir. Ancak meme kanseri tüm kanser türleri arasında görülme sıklığı açısından açık ara ile birincidir. Her sekiz kadından birisi hayatının bir evresinde meme kanserine yakalanmaktadır. Meme kanseri erken evrede teşhis edildiğinde tedavi başarısı %90’ların üstündedir. Bu denenle belirtileri basit ve belirgin olan meme kanserinin erken evrede teşhisi hayati değere sahiptir. Tüm kadınların başta meme kanserinin belirtileri olmak üzere en yaygın kanser türlerinin basit belirtilerini öğrenmeleri hayat kurtarıcı değerde olacaktır.

KADINLARDA SIK GÖRÜLEN BU KANSER TÜRLERİNİN GENEL BELİRTİLERİ İSE ŞU ŞEKİLDEDİR:

 Şişlik, halsizlik, ani kilo kayıpları, memede görülen değişiklikler, adet dönemi dışında vajinal kanamalar, cilt değişiklikleri, dışkıda kan, lenflerde görülen şişlikler, yutma problemleri, diyet yapılmadığı halde ani kilo kayıpları, mide yanması, ağız içinde değişiklikler, yüksek ateş, halsizlik, öksürük, ağrı,terleme, depresyon ve karın ağrısıdır.

1.     Memede görülen değişiklikler: En çok memede görülen kitleler kanserin habercisi gibi bilinse de memedeki her kitle kanser olduğunuz anlamına gelmez. Ancak her ay düzenli olarak meme muayenenizi yapmanız erken teşhis ve tedavi için çok önemlidir. Meme bölgenizdeki cildinizde donuklaşma, meme başının içe dönmesi, meme başı akıntısı, kızarıklık ya da meme derinizde farklılık gördüğünüzde mutlaka hekiminize başvurun. Hekiminiz mamografi başta olmak üzere tetkikler isteyebilir.

2.     Şişkinlik: Yediklerinize dikkat ettiğiniz halde nedenini bilmediğiniz bir şişkinlik problemi yaşıyorsanız buna bir de kilo kaybı ve kanama eşlik ediyorsa mutlaka hekiminize başvurun. Sabit şişkinlik bazen yumurtalık, mide ya da yutak borusu kanseri anlamına gelebilir. Sorunun nedenini aramak için pelvik muayene, endoskopinin yanı sıra kan testleri ve ultrason muayenesi de yapılabilir.

3.     Adet dönemi arasında görülen kanamalar: Adet döneminde olmadığınız halde devam eden lekelenme şeklinde bir kanamanız söz konusuysa mutlaka kadın doğum uzmanınıza başvurun. Bu kanamanın birçok nedeni olabilir. Doktorunuz endometriyal kanser (rahim zarı kanseri) riskini ekarte etmek için sizden tetkikler isteyecektir. Menopoz dönemine girdiğiniz halde kanamanız varsa mutlaka gecikmeden hekiminize başvurun.

4.     Cilt değişiklikleri: Benlerinizde son dönemlerde boyut, şekil ve renk değişikliği gibi cilt kanserinin de belirtisi olan değişiklikler mutlaka göz ardı edilmeden hekime başvurulmasını gerektirir. Kapsamlı bir tetkik ve belki de biyopsi yaptırmanız gerekebilir.

5.     Dışkıda kan: Hemoroid ya da anal fissürden (anal çatlak) kaynaklanan kanamalar en fazla bir veya iki gün sürer. İki günden fazla süren bir kanama söz konusuysa mutlaka hekiminize başvurmanız gerekir. Çünkü kanlı dışkı hemoroidin yanı sıra kolon ve rektum kanserinin; kanlı idrar ise mesane ve böbrek kanserinin ilk belirtisi olabilir.

6.     Lenflerde görülen şişlikler: Lenf düğümleri vücudun etrafında küçük, fasulye şeklindeki bezelerdir. Vücutta görülen enfeksiyonlarda şişmeleri doğal kabul edilir. Ancak lösemi ve lenfoma gibi bazı kanser türleri de lenf bezlerinin şişmesine neden olabilir. Eğer yumru şeklinde ve bir ay veya daha fazla süredir var olan lenf şişliğiniz söz konusuysa mutlaka hekiminize başvurun.

7.     Yutkunma problemleri: Ara sıra görülen yutkunma problemleri için endişelenmenize gerek yoktur. Ancak kusma ya da kilo kaybının yanı sıra görülen bir yutkunma probleminiz varsa mutlaka hekiminize başvurun. Hekiminiz boğaz, yutak borusu veya mide kanseri varlığı olup olmadığını kontrol etmek için tetkikler isteyebilir.

8.     Diyet yapmadığınız halde kilo veriyorsanız: Diyet ve egzersiz alışkanlıklarınızda herhangi bir değişiklik yapmadığınız halde 5’ten fazla kilo kaybetmeye başladıysanız ve buna engel olamıyorsanız mutlaka hekiminize başvurun. Stres ve tiroid kilo vermenin önemli bir nedeni olsa da ani kilo kaybı pankreas, mide ve akciğer kanserlerinin de belirtisi olabilir. Doktorunuz bir CT taraması gibi, kan testleri ve görüntüleme testleri dahil testler isteyebilir.

9.     Mide yanması: Çok fazla yemek, alkol veya stres ciddi mide ekşimesine neden olabilir. Mide yanması ve ekşimesi problemi nedeniyle diyetinizi değiştirdiğiniz halde sıkıntılarınız devam ediyorsa mutlaka hekime başvurun. Mide yanması mide, boğaz ve yumurtalık kanserinin habercisi olabilir.

10.  Ağızda değişiklikler: Eğer sigara içiyorsanız, ağız içinde veya dudaklarda beyaz ya da parlak kırmızı lekeler görülmesi ağız kanserinin habercisi olabilir. Testler ve tedavi hakkında doktorunuza veya diş hekiminize danışın.

11.  Yüksek ateş: Bir türlü düşmeyen ve nedeni belli olmayan yüksek ateş lösemi ya da başka bir kan kanserinin habercisi olabilir. Bu nedenle düşmeyen ve sık yineleyen ateşiniz varsa mutlaka hekiminize başvurun.

12.  Yorgunluk: Hayat telaşı içindeki yorgunluğunuz dinlendiğiniz halde bir türlü geçmiyorsa; dışkıda kan, kilo kaybı gibi buna eşlik eden bulgular da söz konusuysa mutlaka hekiminize başvurun.

13.  Öksürük: Çoğu öksürükler 3 ila 4 hafta içinde kendi kendine biter. Eğer sigara içiyorsanız veya nefes darlığı probleminiz varsa bu süre daha da fazla olabilir. Öksürdüğünüzde kan geliyorsa ihmal etmeyin ve mutlaka hekiminize başvurun. Öksürük, özellikle kanlı öksürük akciğer kanserinin en sık görülen belirtisidir.

14.  Ağrı: Kanser ağrıya neden olmaz. Ama devam eden ağrı kemik, beyin ya da diğer kanserlerin habercisi olabilir. Bir ay veya daha uzun süren ve nedeni açıklanamayan ağrılarınız için mutlaka hekiminize başvurun.

15.  Karın ağrısı ve depresyon: Çok nadir olarak görülse de karın ağrısı ve depresyon; pankreas kanserinin bir arada görülen belirtileridir.

16.  Çamaşır değiştirecek kadar terleme: Tiroid bezinin fazla çalıştığı durumlarda olabildiği gibi lenfoma gibi hastalıkların da belirtisi olabilir. Bu nedenle mutlaka detaylı muayene için hekiminize başvurun.

 

KANSER NEDENLERİ

Kanserin sebebi henüz kesin olarak bilinmemektedir. Kanser hastalığı için iki grup risk faktörü vardır. Kanser için risk faktörleri yaşam şekillerine, yaşa, cinsiyete ve aile öykülerine bağlı olarak değişir. Bir başka risk grubu ise çevresel faktörlerdir.

·         Sigara alkol kullanımı,

·         Uzun süre ve tehlikeli saatlerde güneş altında kalma,

·         Aşırı dozda röntgen ışınına maruz kalma,

·         Bazı kimyasal maddeler (katran, benzin, boya maddeleri, asbest v.b.)

·         Bazı virüsler

·         Hava kirliliği

·         Radyasyona maruz kalma,

·         Kötü beslenme alışkanlığı          

KANSERE NEDEN OLAN BEDENSEL ÖZELLİKLER

Aileden gelen (genetik) kansere yatkınlık: Meme kanseri, lösemiler, bazı çocukluk çağı tümörleri gibi. Hormonal nedenler: Meme, prostat, karaciğer, testis, kalınbağırsak kanseri ve bazı yumurtalık tümörleri gibi.

KANSERE NEDEN OLAN ÇEVRESEL ETMENLER

Güneş ışığı: (deri kanserleri)
Radyasyon: (lösemiler, akciğer, boğaz-yutak, yemek borusu, mide bağırsak, deri, tiroit kanserleri ile yumuşak doku tümörleri)
Isı: Deri, yumuşak doku, yemek borusu ve yutak kanserleri
Mekanik darbeler: Kemik ve yumuşak doku tümörleri

KANSERE NEDEN OLAN NDÜSTRİYEL KİMYASAL MADDELER

·         Alüminyum ürünleri: Akciğer, idrar kesesi, yemek borusu, mide kanserleri

·         Ayakkabı sanayisinde kullanılan maddeler: Lösemi, sinüs tümörleri, idrar kesesi ve sindirim yolları kanserleri.

·         Kömür dumanları: Deri, Akciğer ve idrar kesesi kanserleri.

·         Kok kömürü ürünleri: Deri, akciğer ve böbrek

·         Demir tozları: Solunum yolları, lösemi, sindirim, cinsel organlar ve boşaltım organları

·         Boyalar: Akciğer, yemek borusu, mide, idrar kesesi.

·         Lastik endüstrisi: İdrar kesesi, lösemi, lenfoma, akciğer, böbrek yolları, sindirim yolları, deri, karaciğer, gırtlak, beyin.

·         Mobilyacılıkta kullanılan maddeler: Gırtlak ve sinüs kanserleri. İlaçlar:

·         Ağrı kesiciler: Böbrek ve idrar yolları

·         Östrojen: Meme, döl yatağı ve testis.

·         Doğum kontrol hapları: Karaciğer, döl yatağı

·         Bazı kanser tedavisinde kullanılan ilaçlar: Lösemi, idrar kesesi.    

KANSERE NEDEN OLAN BESİNLER

·         Yağlı yiyecekler: Meme, kalın bağırsak

·         Bazı küfler (alfatoksinler): Kalın bağırsak

·         Yanmış yağlar: Meme, kalınbağırsak

·         Kırmızı etten zengin diyetler: kKlınbağırsak

·         İyottan fakir diyet: Tiroid bezi